grojogan sewu

Grojogan Sèwu

Grojogan Sèwu kalebu salah siji curug ing Jawa Tengah. Grojogan Sèwu manggon ing Tawangmangu, Kabupatèn Karanganyar, Jawa Tengah. Curug Grojogan Sèwu manggon ing lèrèng Gunung Lawu. Grojogan Sèwu manggon kurang luwih 27 km ing sisih timur Kutha Karanganyar. Curug Grojogan Sewu kalebu bageyan saka Hutan Wisata Grojogan Sèwu.

Grojogan Sèwu tegesè curug sèwu, sanajan curug ing Grojogan Sèwu cacahè ora ana sèwu, ananging ana akèh titik curug kang bisa dideleng ing kéné. Curug utawa air terjun kang paling dhuwur kurang luwih 80 mètér. Ana uga curug kang ora rada dhuwur ananging pancurané amba lan ana cabang-cabangé. Yèn lagi wayah udan, ing sakupengé tebing bakal ana udan air terjun. Ananging nalika musim panas, akéh curug kang garing.

Alas Wisata Grojogan Sèwu ambané 20 Ha. Kawasan alas iki akéh urip tanduran utawa werna-werna wit, kang dianggo omah kethèk kang wis jinak. Akèh fasilitas saka hutan wisata iki yaiku Taman Binatang Hutan, kolam renang, papan panggonan kanggo istirahat, kios panganan, kios woh-wohan lan cinderamata, mushola lan kamar mandi. Grojogan Sèwu kalebu panggonan wisata kang suhuné adhem. Sadurungè tekan Grojogan Sèwu para wisatawan kudu munggah andha kang dadi dalan ing Grojogan Sèwu. Akèh jajanan kang bisa dadi olèh-olèh nalika piknik ing Grojogan Sèwu. Ing kono uga ana jaran kang pancèn diséwakaké kanggo para wisatawan.

apa kuwi blangkon?

{ BLANGKON }

Blangkon iku sajinis panutup sirah kanggo wong priya sing kagawé saka bahan kain bathik utawa lurik. Blangkon sejatiné wujud modhèrn lan praktis saka iket. Ing busana tradhisional adat Jawa lan adat Sundha blangkon dianggo minangka pasangan karo busana beskap.

Ing jaman modern iki blangkon anaing masyarakat Yogyakarta khususe gunungkidul wis mulai ilang saka pikiran masyarakat. Blangkon síng wis suwe dadi budaya warga jawa iki mulai kegiles karo topi-topi sing dadi trend ing kalangan muda-mudi.

Yen arep weroh jinis-jinis blangkon bisa di wacaing ngisor iki:

Ana sawetara jinis blangkon miturut adat ing papan panggonan tinamtu, Jinis blangkon antara liya:

• Blangkon Sala, saka bahan bathik ora nganggo mondholan (trèpès).
• Blangkon Yogya, nganggo mondholan.
• Blangkon Kedhu.
• Blangkon Banyumas.
• Blangkon Sundha, saka bahan bathik, ora nganggo mondholan.

Mondholan iku wangun sing njendhol ing samburiné blangkon, makili modhèl rambut priya sing kerep dibundhel ing mburi. Blangkon modhèl trèpès, iku wujud sing umum blangkon gagrag Surakarta. Gaya iki minangka modhipikasi saka gaya Yogyakarta, amarga akèh-akèhé priya saiki arambut cendhak. Modhèl trèpès iki digawé kanthi njait langsung mondholan ing bagéan mburi blangkon. Saliyané saka suku Jawa , ana uga sawetara suku sing migunakaké panutup sirah sajinis blangkon nanging béda wujudé, yaiku suku Sundha, suku Madura, suku Bali, lan sapanunggalané.

Ing pikiranne para mudha jaman saiki, nganggo blangkon iku kaya ndadeke deweke tambah katrok, cupu, ketinggalan jaman lan sak liyan-liyane. Ananging yen awake dewe nganggo, iku wis melu nglestarekake budaya jawa. Dadi ora ana sing jenenge wong jawa ilang jawane.

Kenapa ora? Ning Daerah Istimewa Yogyakarta netapke dina blangkon saben minggune. Umpamane dina setu dadi dina blangkon, dadi saben dina setu bocah-bocah seklah padha nganggo blangkon saka SD, SMP, SMK, lan SMA. Dadine para pelajar ing kutha Yogyakarta duwe kekhasan karo kutha-kutha liyane.

sinau gawe layang

Layang

Layang iku umumé arupa dluwang sing tinulisan dikirimaké minangka gantiné rerembugan. Ananging layang uga bisa ateges buku sing ngamot crita lan sapanunggalané.

Warna-warnane layang:

• Layang biwara.
• Layang Iber-iber (Layang Kiriman).
• Layang Dhawuh.
• Layang Ulem.
• Layang Lelayu,
• Layang Pribadi lan sapanunggalané.

Perangané layang

1. Papan panggonan lan titi mangsa, mratélaké papan kutha lan titi wanci panulisé layang.

2. Adangiyah (adawiyah). Mratélaké unggah-ungguhing basa paprenahé kang kirim layang marang kang arep dikirimi layang, marang kanca sedulur sapantaran, utawa marang kaprenah tuwa, umpamané pakdhé budhé.

3. Pambuka (bebuka). Karepe kanggo mbukak utawa miwiti layang. Ing padatan anelakaké awèh atur kabar kaslametan kasarasan lan katentreman.

4. Isi (surasa basa). Mratélaké apa sajatiné isi layang.

5. Panutup (wasana basa). Panutup isi adaté pangajap , pangarep arep kang ana gegayutan karo isi layang.

6. Titi mangsa (titi wanci).

7. Peprenahan. Paprenahan iki karepe katulis ing layang marang kang dikirimi layang.

8. Tapak asma.

Adangiyah nelakake , unggah-ungguhing layang.

1. Taklim (ingkang taklim), marang sadulur tuwa, utawa menyang sapadha-padha kang perlu diajeni.

2. Salam taklim, marang sedulur enom, utawa menyang sapepadhané.

3. Ingkang salam, marang sedulur enom kang perlu diajeni, amarga pangkaté luwih dhuwur.

4. Ingkang pandonga, saka wong tuwa marang wong enom kang diajeni.

5. Ingkang Pandonga, saka wong tuwa marang anak putune dhewe utawa sing karengkuh kaya anaké dhéwé.

 6. Ingkang sembah, saka wong cilik marang para luhur, nadyan pangkate padha.

7. Ingkang sembah sungkem, saka wong enom marang sesepuh (simbah) utawa para luhur.

8. Ingkang sembah pangabekti, saka wong enom marang wong tuwané dhéwé, umpamane :   Bapak, Ibu, Simbah, wong wadon marang kakunge.

9. Ingkang pangabekti, marang wong tuwa kang diajeni (dibekteni), umpamané : marang ipene kang kaprenah tuwa.

10. Sembah sujud, saka kawula marang Gustine Pamuji, umpamane : karengga sagunging kaurmatan, Karengga sagunging pahargyan, kairing ing sagunging kaurmatan, pudyarja, lan sapituruté. Iku kabeh, satemene mung owah-owahan saka kang kasebut ing dhuwur mau. Amarga ana pakèwuhé anggoné arep nandukaké unggah-ungguh.

Dolanan tradisional bocah Jawa

Dolanan tradisional bocah Jawa

Dolanan tradisional bocah Jawa kala rumiyin kathah sanget jenisipun, ananging generasi mudha  samenika sampun kathah ingkang sami kesupen utawi sampun mboten mangertos amargi perkembangan jaman ingkang sansaya majeng. Kamangka budaya-budaya Jawi ingkang kathah saha adi luhung punika kedhah kita lestarekaken

Dolanan khas bocah-bocah Jawa menika antawisipun :

• Lithungan (Istilahipun wonten basa Indonesia petak umpet)
• Blodor, wonten daerah sanes kasebat gobak sodor
• Jagoan
• Sudhamandha, dolanan ngagem gacok(saking gendheng bata) lajeng bocah lompat beto gacok miyos kotak-kotak bujursangkar
• Cublak-cublak suweng
• Dakon
• Lumpatan, ngagem tali ingkang didamel saking karet dipun rangkai, lajeng digoceki kalih bocah loro, bocah liyane nglumpati tali ingkang dhuwure wiwit sak dhengkul dugi sak dedegan
• Uthat
• Pasar-pasaran (ngagem godhong-godhongan lan kembang sekitar omah)
• Gatheng utawa bekelan
• Dolanan kecik, saking isi sawo
• Thung-thung balung
• Lan sak panunggalanipun

Mugi-mugi saged dados penggalihan kita sedaya, supados dolanan-dolanan bocah tradisional khas Jawi punika mboten sirna, paling mboten generasi sakmenika saget tepang lan mangertos bab kabudayan Jawi ingkang kathah sanget.

Tembang dolanan

Langsung menyang: pandhu arah, pados

Tembang dolanan yaiku jinis tembang reripta gagrak anyar sing ora nganggo paugeran gatra|gatra, guru lagu|guru lagu, guru wilangan|guru wilangan, lan dhong dhing. Nanging, biasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik, utamané ing padésan, sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané lan bisa dibarengi wiramaning gendhing. Lumantar lagu dolanan, bocah-bocah dikenalaké bab sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetanduran, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané. ^[1]
Kadhangkala tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana jroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit.
Iki kaca kanggo ngumpulake syair tembang dolanan utawa tembang sing kerep diunekke bocah-bocah.

• Cublak-cublak suweng
• Gajah gajah
• Gambang Suling
• Gundhul Pacul
• Jamuran
• Jaranan
• Kidang Talun
• Kupu Kuwi
• Lir Ilir
• Menthok Menthok
• Padhang Bulan
• Pitik Tukung
• Suwe Ora Jamu
• Te Kate Dipanah
• jothang alang-alang

Cangkriman

Langsung menyang: pandhu arah, pados

Cangkriman iku unèn-unèn utawa ukara kang kudu dibatang. Cangkriman umumé kanggo gégojégan. Ana uga cangkriman kang digawé sayembara ing lakon wayang. Cangkriman ana werna-werna, yaiku: cangkriman wancahan, pepindhan, lan blèndèran (plèsèdan). Ana uga wangsalan kang dijawab dhéwé.
Cangkriman iku kapérang dadi papat, yaiku:

• cangkriman kang awujud tembung wancahan.
• cangkriman kang awujud pepindhan utawa irib-iribing barang.
• cangkriman kang ngemu surasa blenderan
• cangkriman liya-liyané

Bab lan Paragraf

• 1 Cangkriman Wancahan
• 2 Cangkriman Pepindhan
• 3 Cangkriman Blèndèran
• 4 Cangkriman kang kacetak wacanan
• 5 Delengen Uga

Cangkriman Wancahan

Wancah iku tegesé cekak. Wancahan iku kudu dibatang kang disusun seka gatra kang ana. Contoné:

• kabaketan = nangka tiba nang suketan.
• pakboletus = tapak kebo ana léléné satus.
• burnaskopen = bubur panas kokopen.
• wiwawité, lesbadongé = uwi dawa uwité, tales amba godongé
• yumaerong = yuyu omahé ngerong
• suru bregitu = asu turu di bregi watu
• pakboletus = tepak kebo lelene satus

Cangkriman Pepindhan

Cangkriman pepindhan iku cangkriman kang awujud ukara kang mèmper kaya kanyatané. Contoné:

• Sega sekepel dirubung semut = salak.
• Pitik walik saba kebon = nanas.
• Bocah cilik tlusap-tlusup nang kebon = dom (jarum).
• Wit adhikih woh adhakah = waloh.
• Wit adhakah woh adhikih = ringin.
• Kebo bulé cancang marang = buntil
• Gajah nguntal sangkrah = pawon
• Emboké wuda, anaké tapihan = pring

Cangkriman Blèndèran

Cangkriman blèndèran iki cangkriman iki sejatiné ukara pranyatan kang bisa gawé bingung yèn macané salah. Contoné:

• Wong adol témpé ditalèni = sing ditalèni témpé, dudu wong sing dodol.
• Wong mati ditunggoni wong mèsam-mèsem = sing mèsam-mèsem wong sing nunggu, dudu sing mati.
• Ndhuwur kencrengan, ngisor jedhoran = wong ngunduh kambil

Cangkriman kang kacetak wacanan

Cangkriman iki rinakit arupa tembang. Tuladha:

Bapak pucung, rèntèng-rèntèng kaya kalung. Dawa kaya ula, pencokanmu wesi miring. Sing disaba, si pucung mung turut kutha. (sepur)

Bapak pucung, dudu watu dudu gunung. Sangkamu ing Plémbang, ngon ingoné sang Bupati. Yèn lumampah, si pucung lèmbèhan grana. (gajah)

Bapak pucung, dudu watu dudu gunung. Sabamu ing sendhang, péncokanmu lambung kéring. Praptèng wisma, si pucung muntah kuwaya. (klenthing/jun)

Wangsalan

Langsung menyang: pandhu arah, pados

Wangsalan iku unen-unen cangkriman nanging dibatang (dibedhèk) dhéwé. Ukarané ora persis nanging mèmper waé. Wangsalan ana kang awujud ukara selarik, bisa uga awujud tembang. Tuladha sing wujud ukara:

• Nyaron bumbung, nganti cengklungen nggonku ngenteni. (saron bumbung=angklung)
• Njanur gunung, kadingaren sliramu teka. (janur gunung=aren).

Tuladha sing wujud tembang:

1. Jirak pindha munggwing wana
2. Sayeng kaga we rekta
3. Sinambi kalaning nganggur
4. Wastra tumrap mustaka
5. Pangikete wangsalan kang sekar pangkur
6. Kinarya langen pribadi

Batangane:

• Jirak pindha munggwing wana = wit kesambi.
• Sayeng kaga = piranti kanggo nyekel manuk (kala).
• We rekta kang muroni = iket.
• Baon sabin = karya.

Jenisé Wangsalan

• Wangsalan lamba yaiku wangsalan kang mung isi batangan (tebusan) siji. Unen-unen wangsalan lamba mung saukara kang kadadean saka rong gatra. Gatra kang ngarep isi wangsalan, gatra sing isi batangané.

Tuladha: Pindang lulang, kacek apa aku karo kuwe (Pindhang lulang = Krecek)

• Wangsalan rangkep (camboran) yaiku wangsalan sing isi batangane luwih saka siji. Unen-unene wangsalan rangkep kadadeané saka rong ukara, siji-sijine ukara kadadean saka rong gatra.Ukara kapisan isi wangsalan ukara kapindho isi batangane.

Tuladha: Jenang sela, wader kalen sasonderan. (Apu, sepat) Apurata, yen wonten lepat kawula

• Wangsalan memet yaiku wangsalan sing carane nggoleki batangane sarana ngoceki maksuding tetembungane ambal ping pindho.

Tuladha: Uler kambang, yen trima alon-alonan Oncek-oncekan kapisan: Uler kembang maksude lintah Oncek-oncek kapindho: Wanda tali ing tembung lintah, dianggap wancahane tembung kang surasane alon-alonan, yaiku tembung satitahe. Tembung satitahe ateges ora ngaya, mung tumindk sakepenake bae, kanthi alon-alonan.

• Wangsalan padinan yaiku ana sing nganggo nyebutake batangane, la nana sing tanpa nyebutake batangane, marga wong-wong sing pandha krungu (maca) dianggep wis ngerti maksude (batangane).

Tuladha: Wong kae sajatine wis krungu kandhaku, nanging njangan gori. Gori iku mathuke digudhèg. Njangan gori = nggudhèg. Maksude wangsalan njagan gori yaiku mbudheg, api-api ora krungu.

• Wangsalan mawa paungeran tartamtu

Wangsalan mawa paungeran tartamtu kena kaperang dadi loro, yaiku:
Mawa paungeran 4 wanda + 8 wanda Kang mawa paungeran 4 wanda + 8 wanda iku wangsalan lamba (mung isi batangan siji).Unen-unen mung saukara kang kadadean saka rong gatra.Gatra ngarep 4 wanda, isi wangsalan : gatra buri 8, isi batangane. Tuladha: Reca kayu, golek kawruh rahayu.(reca kayu = golek)
Mawa paungeran (4 wanda + 8 wanda ) X 2 = 24 wanda Kang mawa paungeran (4 wanda + 8 wanda) x 2 = 24 wanda yaiku wangsalan rangkep (isi batangan luwih saka siji). Unen-unen rong ukara, saben saukara kadadean saka rong gatra. Ukara kapisan (rong gatra) isi wangsalan, ukara kapindho (rong gatra) isi batangane. Tuladha:
Sayuk rukun, wulang wido mangsa rowang = 4 wanda + 8 wanda
Sayektine, wit saking bondho kawula = 4 wanda + 8 wanda
Sayuk rukun = saiyeg, saeka praya
Wulang wido mangsa rowang = bido

• Wangsalan edi-peni yaiku wangsalan sing mawa paungeran .

1. Unen-unene kadadean saka 2 ukara (wangsalan rangkep)
2. Saben saukara kadadean saka 2 gatra (4 wanda + 8 wanda )
3. Ukara kang kapisan (yaiku kang isi wangsalan) mawa purwakanthi guru swara lan purwakanthi basa utawa purwakanthi lumaksita.

Tuladha: Tepi wastra, wastra kang tumprap mustaka. (Kemada,iket) Mumpung mudha, nggegulanga ngiket basa.

• Wangsalan kang sinawung ing tembang yaiku cacahé wandane lan tibaning swarane ing wekasaning gatrane ora tartemu, sebab kawengku ing guru wilangan lan guru laguning tembang. Guru wilangan lan guru laguning tembang kudu tansah menang, lire: ora kena owah, kudu tansah manut paungeraning tembang.

Tuladha: Sinom
Edane wong keneng guna, ambatik sinambi nangis, malam wuntah balabaran, geni mati muring-muring, prembenahan mbrebes mili, gawangan sinendhal putung, ya talah ta si kakang, puluh-puluh awak mami, petis manis wis kudu dadi pocapan.
Petis manis = kecap

• Wangsalan kang sinawung ing tembang yaiku cakepan ing umpak-umpaking gendhing, gerong lan senggakan, kerep kanggo wangsalan (dilagokake dening pesindhen, niyaga utawa bocah-bocah sing padha manembrama).

Tuladha:
Pangkur Lamba (slendro Pantet 9)
Purwaka (buka,Basa)
Kembang adas sumebar neng tengah alas
Tuwas tiwas anglabuhi wong ora waras
Alah bapak, balung jagung saguhku isih janggelan
Wiwit gerong sing baku
Lagu gendhing pangkur lamba
Maweh gumirah wardaya
Tur mathuk kinarya aba
Mlaku bareng ulah raga
Balung jagung:maksude janggel
Janggelan = during tetep, isih kudu janji maneh, sendhe, bisa uga wurung.
Tuladha wangsalan ing tembang campursari kangen Kangen Pitung sasi lawase nggonku ngenteni, mung sliramu wong bagus kang dadi ati, rina wengi mung tansah takimpi-impi, jroning ati kangenku setengah mati, jenang gula ya mas ya mbok aja lali, ngelingana rikala jaman semana, sliramu janji aku setya ngenteni, lair batin tresnaku terusing ati, kangen wong kangen ngene-ngene rasane, rindhu-rindhu tambane kudu ketemu, klapa mudha enake kanggo rujakan, leganana aku kang nandhang kasmaran, mbalung janur wong bagus takanti-anti, ngusadani wong kangen kang antuk jampi

• Carané ngarang wangsalan sing dikarang luwih dhisik, perangan buru (ukara sing isi batangane), banjur ngarang perangan ngarep (ukara sing isi wangsalane). Dadi pangarangé perangan ngarep (ukara kang isi wangsalan) tiba keri.